Wie droomt er niet van een goed leven, veel geld en de mogelijkheid je familie te kunnen voorzien in hun financiële behoeften? Wonen in een land waar werk te vinden is en waar je goed kunt verdienen? Werken in Europa, Amerika of Canada, dat is de droom van vele jonge Marokkanen. Velen hebben reeds een visumaanvraag ingediend of wagen de oversteek naar Europa op clandestiene wijze. Over de kans op succes van slagen en het leven in Europa is eigenlijk weinig bekend en er is lef voor nodig om  na een mislukte poging tot migratie terug te keren naar je eigen dorp.

“Het is niet zo dat mensen mij de vragen stellen. De mensen in Zenaga geven zelf antwoorden op mijn terugkomst. Zij weten helemaal niets en willen de waarheid vaak niet horen, zij vullen die liever zelf in”. Mohohammed is de voorzitter van stichting ATED, (Amicale Tachraft pour l’Environnement et Développement) en ex-migrant. Hij heeft de migratie naar Europa op clandestiene wijze ondernomen door met een Zodiac de straat van Gibraltar over te steken. Hij heeft in Frankrijk gewoond en is uiteindelijk aan de grens van België opgepakt. Nu is hij weer terug in Zenaga, bij Figuig.

In Zenaga hebben veel jongeren dezelfde wens: migreren naar Europa, Amerika of Canada. In het dorp kunnen zij geen werk vinden en zij zien geen toekomst voor zichzelf in Zenaga. Op het dorpsplein zien wij een groep jongeren voetballen. Het partijtje trekt veel bekijks. Het sportveld is een van de projecten gerealiseerd door ATED. Voorheen hielden zich de jongeren  zich hier op met drinken en blowen. Eigenlijk zaten zij hun tijd te verdoen. Mohohammed zet zich in om deze jongeren weer een doel in het leven te geven. Hij stimuleert de jongens hun schoolopleiding af te maken en te sporten, organiseert toernooien. Oude gebouwen worden opgeknapt en de wijk wordt schoongehouden. Zenaga is nu de schoonste wijk van Figuig en daar zijn de jongeren trots op. 

Tijdens ons bezoek aan Marokko komen verschillende thema’s terug die spelen onder jongeren. De voornaamsten zijn werkloosheid, migratie en het slechte imago van de islam dat in de Occident wordt neergezet. Veel jongeren kunnen na het afronden van hun opleiding geen werk vinden. De opleidingen op universiteiten sluiten niet aan op de vraag van de arbeidsmarkt. Werk wordt voornamelijk verschaft door de overheid, maar er zijn slechts een beperkt aantal posten beschikbaar en andere arbeidsbetrekkingen worden meestal binnen het eigen netwerk opgevuld. “Waarom een vreemde een baan geven, terwijl mijn eigen neef zonder werk zit?”

De aanhoudende werkloosheid werkt demotiverend op de jongeren. Zij willen graag geld verdienen en niet eeuwig afhankelijk blijven van hun ouders. Het liefst hebben zij een goed betaalde baan om hun ouders te kunnen onderhouden. De werkloosheid voedt de wens tot emigratie. Iedereen heeft wel een familielid in Europa wonen. Tijdens de zomervakanties komen vele emigranten terug naar Marokko om daar de zomer door te brengen. Het beeld dat op het netvlies achterblijft, is de relatieve rijkdom van deze vakantiegangers. Europa, daar moet je heen om geld te verdienen. Door de aangescherpte migratiepolitiek van de Europese landen is het erg moeilijk geworden voor Marokkanen een visum te krijgen. Veel jongeren overwegen en ondernemen daarom illegale migratie. Een geslaagde oversteek is helaas niet de voorwaarde tot een geslaagde migratie naar Europa. Veel jongeren zijn niet voorbereid op het leven in Europa en krijgen te maken met vooroordelen en discriminatie jegens hun afkomst. Mohohammed doet zijn eigen migratie-ervaring uit te doeken. Hij heeft in Parijs gewoond, maar sinds de aanslagen in Amerika, 11 september 2001, werd zijn beleving van Parijs steeds negatiever. Hij werd geconfronteerd met vooroordelen en discriminatie. “Als ik in de metro naast een vrouw ging zitten omklemde die meteen haar tas en keek boos opzij. Alsof ik niet te vertrouwen was! Mijn uiterlijk was ineens beangstigend voor mensen. Net of ze in mij ook een terrorist zagen.”

De houding van de Occident ten opzichte van de Oriënt is aanzienlijk veranderd. Vroeger werd de Oriënt geassocieerd met exotisch, oud en cultuurrijk, kennis en rijkdom. Mannen gekleed in het wit met zwarte tulband op Arabische volbloeden. Tegenwoordig is het beeld van de Arabische wereld in de Occident totaal anders en voornamelijk negatief. Het is een beeld van geweld, van oorlog en aanslagen en er wordt niet geschroomd de islam in het verhaal te betrekken. Vergeten wordt dat er over de hele wereld velen moslims wonen die net als velen Christenen, Boeddhisten of Hindoestanen hun eigen vredige leven leiden en niet geassocieerd wensen te worden met terroristische aanslagen van extremisten. In vele gesprekken komt naar voren dat de jongeren het beu zijn dat hun geloof, de islam, zo negatief in beeld wordt gebracht in het Westen en dat zij het idee hebben zichzelf steeds weer te moeten verdedigen.

In Figuig hebben jongeren eigenlijk weinig mogelijkheden en zijn min of meer aangewezen op de agrarische sector. De stad ligt aan de grens met Algerije, maar de grens is al jaren gesloten en er komen niet veel toeristen naar Figuig. Maar ondanks de problemen zijn de jongeren trots. Trots op hun dorp, trots op hun Berberse afkomst en trots op hun religie. Samen zoeken zij naar een oplossing voor hun problemen zoals in het lied van Jounes de gitaarspeler “Mamma ik wilde naar Europa gaan, maar mamma, dat is nu van de baan”.